80773
  ۱۳۹۲/۱۱/۱۹
عصیان به سبک «کیمیایی»
اشاره یی در حاشیه فیلم مترو پل
   
«مهم این است که مسعود کیمیایی فیلم می سازد و در فیلم هایش جهان خودش را به تماشا می گذارد.»
این گزاره ابتدایی شاید تکلیف خواننده این سطور را پیشاپیش مشخص کند، گزاره، خبر از این می دهد که حضور و فیلمسازی مسعود کیمیایی در سینمای ایران، خود حامل نوعی ارزش و اهمیت بجاست. باقی هر چه هست، در درجه دوم اهمیت قرار می گیرد، مسائلی از این قبیل که «چه» می سازد و «چرا» می سازد. مهم همان فیلم ساختن کیمیایی است.
امسال مسعود کیمیایی از پس نیم قرن حضور در عرصه سینمای ایران، فیلم «متروپل» را روانه سی و دومین جشنواره فیلم فجر کرده است، فیلمی که در آن شاید برای نخستین بار، نقش یک زن مهناز افشار عمده تر و کلیدی تر از باقی نقش هاست.
کیمیایی، همچون مومنی با اعتقاد به آنچه می سازد ایمان دارد و پای فیلم هاش می ایستد. تکراری است؟ باشد، جهان کیمیایی همین است، همین جهان گمشده ها، جهان رفاقت های معدوم، خیانت های ریاکارانه، چوب و چاقو و کتک کاری، اعتراض و عصیان. در واقع، این دو عنصر «اعتراض» و «عصیان» دو عنصر کلیدی و مهم سینمای آقای کیمیایی است، سینمایی که هنوز که هنوز، طرفدار و هواخواه دارد، اگرچه دوره چنان آدم هایی آدم های فیلم های کیمیایی به سر آمده باشد، اما کیمیایی مصرانه تاکید بر همان آدم ها دارد و از دست رفته ها و فراموش شدگان جامعه را در فیلم هایش به نقش در می آورد و زندگی می بخشد.

                               

عصیان آدم های فیلم های کیمیایی، عصیان بخش خاموش جامعه است، بخشی که گهگاه علیه وضع موجود به اعتراض برمی خیزند مانند «اعتراض» یا مانند «متروپل» قواعد را برهم می زنند و از اعتماد و اطمینان و از «پناه آوردن» می گویند. از هجوم چند بیگانه به یک زن تنها و کمک و پشتیبانی دو جوان فروتن و کیمیایی اعتراض، عنصر اول فیلم های کیمیایی است، اعتراضی که از عصیان فروخورده آدم ها اغلب جوان ها ناشی می شود. و این دو عنصر، دو مساله بحرانی جامعه ما است، جامعه یی که به دلایل متعدد که اینجا مجال ذکرش نیست اغلب جوان هایش دچار نوعی سرگشتگی و عصیانند و عصیان شان را، در قالب اعتراض به قواعد و سنت های مرسوم نشان می دهند، یا شاید، جمع کثیری شان جرات این نشان دادن را ندارند، که کار فیلم کیمیایی دقیقا همین جاست؛ «به صحنه کشیدن این عصیان ها». نشان دادن این مسائل توسط کیمیایی تبلیغ تخطی از قانون و تبلیغ ناهنجاری نیست، بلکه به صحنه درآوردن واقعیت های پنهان جامعه و نسل هاست، به تصویر کشیدن عقاید و عقده های فرو خورده چند نسل، دقت داشته باشید که اغلب نقش اصلی های کیمیایی در طول سالیان قشر جوان جامعه اند. جهان کیمیایی جهان مجموع است، جهان جمعی از افراد جامعه، تصاویر فیلم هایش حکایت از مجموع آدم ها دارد که از تنهایی فرار می کنند و به جمعیت پناه می برند، به جمعیتی که از تنهایی فرار کنند.
اما برگردیم به اول یادداشت، چرا کیمیایی این طور فیلم می سازد؟ جواب سوای هر نظریه بازی سر راست است: دلش می خواهد. و در رویارویی با این دل خواسته دو راه وجود دارد، یا جهان کیمیایی را درک می کنیم می پذیریم یا با جهانش بیگانه ایم و فیلم هایش را نمی پسندیم. با فیلم های کیمیایی باید دقیقا همین طور مواجه شد. باید جهان کیمیایی را درک کرد، تاکید کیمیایی بر این نوع فیلمسازی، تاکیدی متحجرانه و از سر بی ایدگی نیست، تاکید او، یک تاکید هوشمندانه و آگاهانه است و به آنچه می سازد و می نویسد آگاهی کامل دارد.
کسی می تواند سواد سینمایی کیمیایی را انکار کند؟ کسی می تواند کیمیایی را به عنوان یکی از بزرگ ترین کارگردانان سینمای پیش و پس از انقلاب کتمان کند؟ کیمیایی مهر کارهایش بر پیشانی سینمای ایران کوبیده و تثبیت شده است. پس به آنچه می نویسد و می سازد واقف است.
یک نگاهی به فیلم هایی که از روی دست کیمیایی در سال های اخیر ساخته شده است بیندازید، آیا کسی توانسته به سبک کیمیایی فیلم بسازد و موفق از آب دربیاید؟ جواب مشخص است، خیر. چرا که جهان کیمیایی جهان مفرد و زیسته و درک شده خودش است، درست مثل معیاری که برای یک اثر ادبی خوب در نظر می گیریم. جهان کیمیایی جهان امروز است، گیرم که این جهان رو به پایان باشد، چه باک، کیمیایی به انزوای این جهان، به شهادت فیلم هایش آگاهی دارد، اما آخرین تلاش ها را برای زنده نگه داشتنش می کند و این خود؛ نشانه یی موفقیت آمیز می تواند باشد، تاکید پیگیرانه یک سینماگر، بر جهان خودساخته اش، پس جهان کیمیایی را باید درک کرد، جهان فیلم هایش را، و بعد به تماشای هر فیلمش نشست، گیرم که آن فیلم متروپل باشد، یا اعتراض یا قیصر.
سید فرزام حسینی
©2020 HozehHonari. All Rights Reserved